domingo, 29 de junio de 2014

A RAPA 2014_Manuel Álvarez



Os vellos de Sabucedo non contan os anos, contan mirando A RAPA; dicíame Antonio de Monteagudo, cos ollos cansos, afundidos baixo a viseira, co can o lado, xa pasados os 90, “Pepe, non sei si chegarei a rapa”, Antonio deixounos fai uns anos. Pero de Antonio, que fixo de todo na vida “menos frade”,falaremos longo.

A Rapa 2014 no chegaron nin Palmira Moreira, Palmira; nin Manuel Álvarez, Manolo do Campo.



Manuel Álvarez Míguez, Manolo do Campo  nace en Sabucedo, no ano 1921.  Este e, inda hoxe o nome da casa onde vivían o Sr. José e a Sra. Dorinda, que eran seus pais; tamén a taberna do Campo, cando había dúas tabernas en Sabucedo.


Dorinda Miguez y José Alvarez

Empezou a Escola no curso 27/28, e os datos que del escribe o Mestre, din que asistía moito á Escola e que era un alumno que progresaba bastante porque era moi atento e traballador; estivo tempo na escola porque as súas irmáns, Honorata, Aída e Olvido foron menos, porque tiñan que botar e coidar as vacas, e tamén atender a taberna.

 En Sabucedo había maioría de canteiros, sen embargo Manolo marchou con seu pai, que era carpinteiro, para Asturias a aprender e traballar de carpinteiro.Alá naqueles vales asturianos fixo os primeiros traballos de carpintería e gañou os primeiros cartiños.
  


O terminar a mili, coma todos, polo mundo adiante. Estivo ata en Barcelona, Gerona e Vich, traballando nos embalses, durmindo en barracóns, traballando oito horas o día e gañando nove pesetas. Tamén traballou en Madrid no Pantano de San Juan e vivía en Pelayos de la Presa. Pero FENOSA empezou a facer o pantano nos Peares, cerca de Ourense e para alí foi Manolo, xunto con outros de



Sabucedo.  Terminaron nos Peares  e empezouse o embalse de Belesar e para alí marcharon a maior parte dos compañeiros de Sabucedo.



Alí foi nomeado empregado de FENOSA e cando terminou o embalse quedou na carpintería, primeiro como modelista e despois como encargado de carpinteiros.  Non había madeira que se lle resistira. As súas mans manexaban as xubias dunha maneira especial. Os bos carpinteiros eran moi considerados, porque daquela facían os moldes de madeira, ainda no había plásticos, con unha precisión milimétrica. Alí terminou a súa vida laboral, deixou Chantada e veu pa Sabucedo. Gustáballe moito a caza e a pesca, e era corrente velo con mais dun coello colgado no cinto. Ser cazador, non desmerecía o seu amor polos animais, no seu pallar sempre houbo coellos e pombas, que  voaban pola eira e cando as chamaba viñan a súa man, acariciabas e dáballe a súa recompensa.


Dende pequeniño sempre foi ó monte con seu pai, o Sr José, que era o encargado de levar un pelexo de viño para que se refrescasen os que foron á Baixa das Bestas. Ese viño pagábao o cura e del podían beber todos os que traballaban na baixa. Papá José, meu avoo, non baixaba da besta… nin para mexar.

As bestas sempre foron como da familia do Campo, sempre había polo menos unha na corte, e meu avoó  a levaba coas vacas ou cando ia o monte; a besta  saía tódolos días. O tío Manolo herdou o amor polas bestas. No vídeo que está neste blog, di que lle gustaban as bestas mais que as mulleres, e que a súa muller, Josefina,  gustánballe aída maís.
  


Josefina, tiña que casar as tres fillas, Lupe, Mariluz e Leonor. No exame que lles facía os candidatos, supoño que na mesa de mármol da cociña de ferro,despois dun bó cocido ou un saboroso guiso de  lebre, ou ela lles preguntaba algo das bestas ou eles estaban espelidos para mostrar o seu interese polas bestas. Os resultados foron que Pedro, Antonio e Elías aprobaron o exame, demostraron o seu interese e coidados  polas bestas, tanto, que  as netas e netos, de Manolo do Campo continúan a saga, a raza do Campo.

No curro foi agarrador do rabo e despois rapador. Era unha persoa que sabía marcar moi ben coa marca de ferro; moitas marcas estaban no lume da lareira da Casa do Campo e as traían correndo a Eira do Campo, onde o tío Manolo as collía con maestría e as aplicaba coa precisión con que fixera os moldes de carpinteiro; moitos aprenderon a marcar da súa man.

 Sempre foi ó monte, nos últimos anos conducindo o seu tractor, e sempre  traía noticias  de se naceran bichos ou se algún lobo matara un poldro ou unha besta.
 

Manolo do Campo, o Paul Newman de Sabucedo, cos ollos verdes de mamá Dorinda, e sempre peinado, tapando os anos, “peinate como meu irmán, tapando a calva, non coma ti, o pelo dalá paqui e o daquí palá,así, ”venme dicindo miña nai, sen resultados.
 
     Manolo do Campo no chegou a  Rapa 2014, non sei por onde andará; pero estará no Chan das Queimas, o día da baixa, co seu tractor; na area do curro dando consellos; na eira do Campo o lado de seu pai, papá José, un, siñalando coa vara, e o outro, apoiado nela, mirando como os netos e bisnetos poñen a marca JA, José Álvarez, José do Campo; MA,Manuel Alvarez, Manolo do Campo.


Po tío Manolo, Pepe do Campo



viernes, 6 de septiembre de 2013

CURRO 2013 (IV)

Aloitadoras

     La rapa nunca dejó de celebrarse, aunque cuando termina cada año se dice “esta foi a última”, por el cansancio acumulado y el esfuerzo de los últimos días. Ni siquiera durante la guerra del 36. En aquellos  años, los hombres estaban en el frente o huidos, y fueron las mujeres las que rapaban. Comenta Palmira Moreira, hoy con 99 años, que bajaron as bestas y que en el curro colocaron al lado del muro un embudo de madera, un torno, en el cual metían as bestas de una en una. De rodillas sobre el muro, las mujeres las rapaban, “rapamolas todas, non quedou nin  unha sin rapar”.
     La iniciación de las mujeres como aloitadoras se debe a la pasión que le trasmiten sus abuelos, sus padres, sus tíos; siempre hay alguien en la familia con esa capacidad de trasmitir la pasión y contagiarla.
       Que nosotros sepamos, las mujeres comenzaron a aloitar en 1970 y fueron Rosa Cabada y Maríluz Alvarez, nietas de nuestro  abuelo, José do Campo. Fue tal el ímpetu de las aloitadoras, que en una de las rapas que se celebran por Galicia a la que asistían mozas y mozos de Sabucedo, varios hombres del lugar no se atrevían y tenían dudas para saltar a una besta, entonces una moza de Sabucedo, salió del público y  saltó.

      Más tarde, Sofía, de la ferretería de Codeseda, que montaba asiduamente a su caballo, se inició como aloitadora. En 2000 debutó y se mantuvo durante casi 10 años Sheila, la hija de Samuel. Paula, la hija de Quintillán que fue presidente de la Asociación da Rapa das Bestas de Sabucedo. Nuría, nieta de Pepe Obelleiro. Noemí, bisnieta de José do Campo y nieta de Manolo do Campo. 
      En la actualidad, Lucía, cuyo tío abuelo, Jesús de Cuiña es un veterano aloitador y de los de más experiencia para dominar el rabo,  y que le acompaña siempre que aloita.








jueves, 5 de septiembre de 2013

CURRO 2013 (lll)

Los caballos se encuentran, se miran,  se  tocan, muestran intención de alejarse, pero es para medir la distancia, se levantan, y con las patas delanteras y con mordiscos inician la pelea.



Estos dos caballos, ya han sido rapados, y uno recientemente, porque está todavía con arena
en el cuerpo tras haber peleado con los aloitadores  y haber terminado su duelo en el suelo. Todavía tiene fuerzas para saldar cuestiones pendientes, o responder a la provocación. 


As bestas dejan espacio para la pelea, porque suele terminar con coces, y les puede tocar alguna, si el caballo logra esquivarla.        



Conjunción dos aloitadores, el que ha saltado y cabalgado, el que salta para ayudar a cruzar, y el que zarandea el rabo.

martes, 3 de septiembre de 2013

CURRO 2013 (II)

Cerrado el portalón del curro, la primera tarea es apartar los potros para que no sufran daño en las tareas de a rapa. Lo realizan los niños, en su primer contacto con as bestas como aprendices de aloitadores. Mi hermano Carlos con la ayuda del primo Luis trasmite el testigo a su hijo  Pablo y a Manuel, hijo de mi hermano Manuel. La saga continúa…….



Retirados  todos los potros, los aloitadores  van juntado en grupos de tres y seleccionan el primer salto, que suele ser a un caballo. Este año han bajado algunas bestas que hacía años que no lo hacían por esconderse entre la alta vegetación próxima a la Carballeira de San Francisco, cerca de  Serrapio. Sus largas crines y su fuerza hacían gritar a Touriño, cuando las seleccionaba y agarraba el rabo “ésta es un avión” “ésta es un helicóptero”.



Obelleiro cabalga y su compañero se aproxima por la derecha para agarrar  la cabeza   da    besta. Cuando consigue agarrarla con fuerza, ambos  bajan, la cruzan con sus brazos y  fijan las piernas con fuerza a la arena. A veces consiguen dominar a besta, después de forcejeos, pero otras veces a besta los tira y consigue escapar, y en muchas ocasiones terminan los dos y a besta en la arena.


Los tira al suelo y vuelta a empezar.


Los dos a la arena con a besta; el del  rabo, con mucho cuidado para sortear las coces da besta.


Roi cabalga, Michel al rabo y Santi, de amarillo,se prepara para saltar y ayudar a Roi.


Roi ha bajado y con Santi   al otro lado, consiguen cruzar y dominar a besta.








sábado, 31 de agosto de 2013

CURRO 2013 (l)


Llegan as bestas a Sabucedo después de haber pasado la noche en el cierre de Cataroi. Se encuentran con el asfalto y miles de personas que las miran y a las que observan.




El joven que había traido a hombros el potrillo recién nacido hasta el cierre de Cataroi, lo vuelve a cargar hasta el curro.


Otro potro recién nacido es portado por un jinete.


As bestas en grupos van entrando en el curro hasta completar el aforo y las que no tienen cabida son retenidas en una congostra en el Campo do Medio al pie del monte Curuto. Desde la megafonía se recomienda silencio para que as bestas  no se asusten al entrar; cuando ya no entran más y se cierra el portón, se multiplican los aplausos y resuenan los gritos de admiración y exclamaciones.



El sol es justiciero y si en las gradas se soporta mal, el sol y el calor castigan as bestas y a los

aloitadores que se ven acosados por legiones de moscas.



lunes, 5 de agosto de 2013

A BAIXA 2013

Temprano, y guiados por Samuel, gran conocedor del monte y amigo das bestas, llegamos a las inmediaciones de los dominios del Chaparro y su grea. La vegetación es alta y frondosa, tanto que pese a la inmensidad de la luz de día, habrá dificultades para poder divisar as bestas en la distancia.


Pero avistamos a grea del Chaparro en el lugar en el que Samuel intuía. Ellas pronto nos situaron. Samuel se fue acercando por el flanco del norte, hablándole casi susurrando “hola bonitas, que tal estáis, hace mucho calor, tranquilas, tranquilas……” As bestas, levantan la cabeza, miran a Samuel y otean el horizonte. Yo me quedo en un outeiro, situado en la dirección del centro de la grea y me quito la gorra para no llamar la atención en la distancia. La idea de Samuel es que vayan subiendo hacia el cortafuego, y yo las acompañe  en su movimiento, pero desde la distancia. Las bestas  van subiendo cansinamente, comen algunos tojos, levantan la cabeza, pero siempre avizorando. Localizan de frente a un grupo de personas y varios jinetes. Nuestra estrategia ha fracasado, requiere otro plan, plan que no podemos afrontar solos; dan la vuelta, primero andando y al minuto al trote, cuesta abajo, por entre los tojos y al lado de las altas piorneiras, y ya  a galope, avanzan hacia los montes de Souto y allí, entre las piorneiras y caminos profundos, se pierden, las perdemos.



Dos horas después, con mucha gente y varios jinetes, conseguimos localizarlas y tras varios intentos de fuga, logramos rodearlas y conducirlas hasta el cierre del Peón.  Ya están allí varias greas, pero por el fuerte calor, la mayoría de la gente está descansando a la sombra de los pinos y pocos están al cuidado de as bestas. Por ello, varias veces intentaron la escapada. Se recomienda a los que están bajo los pinos, que se alejen un poco y dejen espacio para as bestas y que más personas se ocupen de completar el cierre.


En dos horas más van llegando todas las greas, las últimas las del Cádavo. Con el intento de recuperar las fuerzas y consumiendo agua y cerveza en consonancia con las altas temperaturas, se inicia a  Baixa hasta el cierre de Caroi.





Al lado de un pedregoso camino, volvemos a ver el potro muerto, que ya habíamos visto en la subida, con el cuello ensangrentado, mordisqueado y destrozado. Quizás por esa imagen, un joven lleva a hombros un potro que había nacido pocas horas antes.


El calor es asfixiante, as bestas y os potros sufren el acoso de legiones de moscas, moscones y tábanos. Buscan cobijo bajo la sombra de los eucaliptos y carballos, se meten entre los altos tojos restregándose, se frotan contra los cimbreantes eucaliptos y beben agua con reiterada frecuencia y avidez. Los potros se tiran al suelo y se voltean en las tierras húmedas cerca del agua.
Dejamos as bestas en el cierre de Caroi e iniciamos el regreso a casa, bañados en sudor, revestidos de polvo, cansados….. pero felices de haber disfrutado de la magia de a  baixa, en un día de cielos limpios y azules, de montes verdes y amarillos, de gorgeos y trinos saltarines, de la astucia y el sigilo de las rapaces, de los pinos rumorosos,  de la majestuosidad de los carballos,….. de la liturgia y de la tradición que nos obliga  a respetarla, cuidarla y trasmitirla.